37. Պարտավորությունները Հայաստանի Հանրապետությունում

Այս բաժինը մեկ տեղում ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետությունում գործող դրույթները, ինչպես դա անում են նախորդ չորս բաժինները Գերմանիայի, Եվրոպական միության, Նիդեռլանդների և Միացյալ Թագավորության համար։ Այն գոյություն ունի միայն հայերեն տարբերակում։ Ներկայացված է միայն այն, ինչը ապացուցված է պաշտոնական տեքստերով. այն, ինչ չի գտնվել, նշված է որպես բաց կետ։ Չգտնված դրույթը չի նշանակում, որ վտանգը բացակայում է։

Հայաստանը Եվրոպական միության անդամ չէ, և 2004/37/ԵՀ հրահանգը նրա համար անմիջականորեն չի գործում։ Եվրոպական միության և Հայաստանի միջև համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը (CEPA) Հայաստանին պարտավորեցնում է իր օրենսդրությունը աստիճանաբար մոտեցնել աշխատանքի անվտանգության և առողջության պահպանության ոլորտում ԵՄ իրավունքին, ներառյալ 89/391/ԵՏՀ շրջանակային հրահանգը և 2004/37/ԵՀ հրահանգը. այդ մոտարկման համար ժամկետ սահմանված չէ։ [246]

Գործատուի ընդհանուր պարտավորությունը

ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 23-րդ գլուխը կարգավորում է աշխատողների անվտանգությունը և առողջության պահպանությունը. 243-րդ հոդվածը գործատուին պարտավորեցնում է ապահովել աշխատողների անվտանգությունը և առողջությունը։ [242]

Իրավաբանական ընկերություն GRATA International-ի 2025 թվականի նոյեմբերի 14-ի վերլուծության համաձայն՝ հայկական օրենսդրությունը գործատուի համար պարբերական ռիսկերի գնահատման հստակ պարտավորություն չի նախատեսում։ Գործատուն պարտավոր է անվճար տրամադրել անհատական պաշտպանության միջոցներ, իսկ եթե կոլեկտիվ պաշտպանության միջոցները չեն պաշտպանում ռիսկի գործոններից, աշխատողներին պետք է տրամադրվեն անհատական պաշտպանության միջոցներ։ Աշխատողները, որոնք կարող են ենթարկվել արտադրական ռիսկի գործոնների ազդեցությանը, անցնում են նախնական և պարբերական բժշկական զննություններ։ [245]

Սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաները. N 2.2.5-004-10 սանիտարական կանոններ և նորմեր

ՀՀ առողջապահության նախարարի 2010 թվականի դեկտեմբերի 6-ի N 27-Ն հրամանով հաստատվել են «Կազմակերպությունների աշխատատեղերում աշխատանքային գոտու օդում քիմիական նյութերի սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաները» N 2.2.5-004-10 սանիտարական կանոնները և նորմերը. հրամանը գրանցվել է ՀՀ արդարադատության նախարարությունում 2010 թվականի դեկտեմբերի 28-ին և փոփոխվել 2013 թվականի հոկտեմբերի 16-ի N 60-Ն հրամանով։ 1-ին կետը սահմանում է առավելագույն և միջին հերթափոխային սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաները (ՍԹԿ), վտանգավորության դասը և հնարավոր ազդեցությունը՝ առավելապես ֆիբրոգեն, ալերգեն, քաղցկեղածին, սուր կամ ընդհանուր, 1-ից 5-րդ աղյուսակներին համապատասխան։ 2-րդ կետի համաձայն կանոնները տարածվում են քիմիական նյութեր արտադրող, օգտագործող, տեղափոխող, պահեստավորող և վաճառող կազմակերպությունների վրա։ 4-րդ կետը կատարման հսկողությունը վերապահում է առողջապահության նախարարության աշխատակազմի պետական հիգիենիկ և հակահամաճարակային տեսչության մարմիններին։ [243]

3-րդ աղյուսակը՝ «Աշխատանքային գոտու օդում քաղցկեղածին ազդեցությամբ վնասակար նյութերի սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաները», պարունակում է տասնմեկ գրառում։ 6- րդ գրառումն է «Դիքրոմաթթու, աղեր (վերահաշվարկված Cr+6 վրա)»՝ 0,01 մգ/մ³ ՍԹԿ-ով, աերոզոլի տեսքով, 1-ին վտանգավորության դաս։ Նույն գրառումը կրկնվում է 2-րդ աղյուսակում՝ ալերգեն ազդեցությամբ նյութերի շարքում։ [243]

Կալցիումի օքսիդը նշված է 5-րդ աղյուսակում՝ ընդհանուր ազդեցությամբ նյութերի շարքում, 1 մգ/մ³ ՍԹԿ-ով և 2-րդ վտանգավորության դասով։ Ասբեստը նույնպես նշված է 5-րդ աղյուսակում, ոչ թե քաղցկեղածին նյութերի 3-րդ աղյուսակում։ [243]

Կալցիումի քրոմատի և նատրիումի քրոմատի առանձին գրառումներ ստուգված մասում չեն գտնվել։ Էլեկտրոնային տարբերակի 5-րդ աղյուսակը ստուգվել է մինչև «Ս» տառը. աղյուսակի մնացած մասը ստուգված չէ։ Սա բաց կետ է։ [243]

Էլեկտրակայանների և ջերմային ցանցերի տեխնիկական անվտանգության կանոնները

ՀՀ կառավարության 2023 թվականի ապրիլի 13-ի N 541-Ն որոշմամբ հաստատվել են «Էլեկտրակայանների և ջերմային ցանցերի ջերմաուժային սարքավորումների շահագործման տեխնիկական անվտանգության կանոնները»։ 49-րդ կետի համաձայն արտադրական շինությունների աշխատանքային գոտու օդում վնասակար նյութերի պարունակությունը չպետք է գերազանցի N 1 աղյուսակում նշված թույլատրելի սահմանային խտությունները. տվյալները սահմանված են առողջապահության նախարարի 2010 թվականի դեկտեմբերի 6-ի N 27-Ն հրամանով։ N 1 աղյուսակում նշված է «Քրոմային անհիդրիդ, քրոմատներ, երկքրոմատներ (վերածած CrO₃-ի)»՝ 0,01 մգ/մ³ և 1-ին վտանգավորության դաս։ [244]

Երկու փաստաթղթերը նույն արժեքը տալիս են տարբեր հաշվարկային հիմքով. N 2.2.5-004-10-ը՝ վերահաշվարկված Cr+6-ի վրա, N 541-Ն որոշումը՝ վերածած CrO₃-ի։ Քրոմը կազմում է քրոմի եռօքսիդի զանգվածի մոտ 52 տոկոսը. 0,01 մգ/մ³ CrO₃-ը, այդ դեպքում, համապատասխանում է մոտ 0,005 մգ/մ³ քրոմի։ Այս վերահաշվարկը սեփական հաշվարկ է. թե երկու հիմքերից որն է գործում, փաստաթղթերից միանշանակ չի բխում։

N 541-Ն որոշման 15-րդ գլուխը՝ «Ջերմամեկուսացման և որմնապատման աշխատանքներ», 223-րդ կետում արգելում է աշխատող սարքավորումների վրա ջերմամեկուսացման աշխատանքներ կատարել՝ բացառությամբ հարդարման աշխատանքների։ 226-րդ կետը հեղուկ ապակու և հեղուկ ապակի պարունակող մածիկի, ինչպես նաև կրաասբեստացեմենտային, պեռլիտային և վերմիկուլիտային շաղախների և մածիկների հետ աշխատանքների համար պահանջում է թթվակայուն և հիմնակայուն ռետինե ձեռնոցներ և պաշտպանիչ ակնոցներ։ 227-րդ կետը հանքային և ապակե բամբակի և դրանցից պատրաստված իրերի հետ աշխատանքների համար պահանջում է պաշտպանիչ ակնոց, հակափոշիական շնչադիմակ, հատուկ ձեռնոցներ, կոճկված թևքեր և օձիք և ճտքակոշիկների վրա իջնող անդրավարտիք։ 231-րդ կետը պահանջում է փոշի առաջացնող մեկուսիչ նյութերը, հանքային կամ ապակե բամբակը աշխատատեղ մատակարարել բեռնարկղերով կամ փաթեթներով։ [244]

551-րդ կետը քրոմային խառնուրդների հետ աշխատանքների համար պահանջում է խուսափել դրանց մաշկի, հագուստի և կոշիկների վրա ընկնելուց և աշխատել ռետինե ձեռնոցներով, գոգնոցով և պաշտպանիչ ակնոցներով։ [244]

Այսպիսով, կանոնները միաժամանակ պարունակում են ջերմամեկուսացման աշխատանքների և քրոմի միացությունների հետ աշխատանքների պահանջներ։ Այն դեպքը, երբ քրոմատներն առաջանում են հենց ջերմամեկուսացված, քրոմով լեգիրված տաք մասերի վրա, ստուգված տեքստում չի նշվում։ [244]

Եվրասիական տնտեսական միության տեխնիկական կանոնակարգերը

Որպես Եվրասիական տնտեսական միության անդամ՝ Հայաստանում գործում են Մաքսային միության տեխնիկական կանոնակարգերը։ ՄՄ ՏԿ 010/2011 «Մեքենաների և սարքավորումների անվտանգության մասին» տեխնիկական կանոնակարգը 4-րդ հոդվածի 6-րդ մասում նախատեսում է վտանգավոր և վնասակար նյութերի արտանետման արժեքների սահմանում, իսկ 1-ին հավելվածի 8-րդ կետում պահանջում է, որ մեքենաներում և սարքավորումներում օգտագործվող հումքը և նյութերը վտանգ չներկայացնեն։ Շահագործման ընթացքում առաջացող նյութերը կանոնակարգն ընդգրկում է միայն միջնորդավորված կերպով։ 2026 թվականին ընդունված փոփոխությունները ստուգված չեն։ [247]

Ինչ չի գտնվել

Չի գտնվել քաղցկեղածին նյութերի առանձին ազգային ցանկ՝ 3-րդ աղյուսակից դուրս։ Չի գտնվել քաղցկեղածին նյութերի փոխարինման հստակ պարտավորություն, ազդեցության ենթարկված աշխատողների գրանցամատյանի կամ քառասնամյա պահպանման ժամկետի պահանջ, ինչպես նաև որևէ դրույթ, որն անվանում է քրոմատների առաջացումը ջերմամեկուսացված տաք մասերի վրա։ Այս կետերը բաց են. դրանց բացակայությունը ստուգված աղբյուրներում հանգստացնող եզրակացություն չէ։

Ինչ է բխում դրանից Հայաստանում գործող ձեռնարկության համար

Գործում է պարտադիր սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիա՝ 0,01 մգ/մ³։ N 541-Ն որոշման աղյուսակը այն հստակորեն վերագրում է քրոմատներին և երկքրոմատներին, N 2.2.5-004-10-ի 3-րդ աղյուսակը՝ երկքրոմաթթվի աղերին։ Գործատուն պարտավոր է ապահովել աշխատողների անվտանգությունը և առողջությունը և անվճար տրամադրել անհատական պաշտպանության միջոցներ։ Էլեկտրակայանների և ջերմային ցանցերի համար գործում են ջերմամեկուսացման աշխատանքների և քրոմի միացությունների հետ աշխատանքների հատուկ պահանջներ։ CEPA-ով ամրագրված մոտարկման ուղղությունը 2004/37/ԵՀ հրահանգն է, որի պահանջները ներկայացված են 34-րդ բաժնում։ [243, 244, 245, 246]